Derma GJ
Herpes simplex virusna (HSV) infekcija (simpleks=običan) je zarazna infektivna bolest koja se karakteriše lokalnim izbijanjem malih, bolnih mehurića ispunjenih bistrom tečnošću, latencijom i tendencijom ponovnog javljanja. Kod osoba koje imaju zdrav imunološki sistem, HSV infekcija ostaje lokalizovana, najčešće kao ”groznica” na usni (labijalni herpes) ili genitalijama (genitalni herpes) i vrlo retko predstavlja tešku bolest. Ozbiljnije komplikacije se mogu javiti kod novorođenčadi, kao i kod osoba s AIDS-om ili čiji je imunološki sistem oslabljen drugim poremećajima ili lekovima.
Velika grupa herpes virusa
Grupa humanih herpes virusa sastoji se od osam različitih virusa koji izazivaju različita obolenja kod čoveka, među kojima su najpoznatiji: Herpes simpleks virus tip 1 (najčešće izaziva labijalni herpes), Herpes simpleks virus tip 2 (najčešće izaziva genitalni herpes), Varičela zoster virus (izaziva ovčije boginje – varičelu i herpes zoster), Citomegalo virus i Epstein-Barr virus (izaziva infektivnu mononkuleozu). Od pomenutih virusa, u opštoj populaciji najčešće se javljaju labijalni i genitalni herpes, ovčije boginje (varičela) i herpes zoster i infektivna mononkuleoza, i u većini slučajeva ne dovode do značajnijeg obolevanja.
Za ovaj virus karakteristično je da se on posle prve infekcije zadržava u organizmu u stanju mirovanja, i najčešće se kasnije ne aktivira ukoliko je opšte zdravstveno stanje osobe dobro. Neki od njih mogu da se ponovo pojave poslije prve infekcije i kod zdravih ljudi, a najčešće je to virus herpes simplex (običan herpes) kao i herpes zoster.
Uzročnici herpes simpleks virusne infekcije i put prenosa bolesti
Dva su uzročnika: herpes simpleks virus tip 1 (HSV-1) i tip 2 (HSV-2). Ta dva tipa virusa, zavisno od mesta ulaska u organizam, uzrokuju različite kliničke simptome. Oba tipa HSV mogu se preneti na područje kože ili sluzokože s kojom dođu u kontakt i oba tipa mogu inficirati područje genitalija ili sluzokože usta.
HSV-1 se prenosi kapljičnim putem, najčešće oralnim sekretima (pljuvčkom ili slinom), direktnim dodirom, poljupcem, korišćenjem zaraženog pribora za jelo, peškira, ali i u nečistim rekama i bazenima. On u većini slučajeva uzrokuje labijalni herpes (herpes usne) ili kožni herpes, a retko i genitalni herpes (prilikom oralno-genitalnih aktivnosti).
HSV-2 se najčešće prenosi polnim putem – seksualnim kontaktom ili tokom porođaja prelazi od majke na dete, a izvor zaraze je prvenstveno zaražena osoba. HSV-2 obično uzrokuje genitalni herpes, i u većini slučajeva javlja se kod odraslih osoba i spada u polno prenosive bolesti.
Tok i klinička slika primarne infekcije herpes simpleks 1 virusom
Prva (primarna) HSV-1 infekcija kod osoba koje prvi put dolaze u kontakt s virusom HSV-1 ili 2, najčešće se javlja u ranom detinjstvu lokalnim promenama pojavom jednog ili više sitnih bolnih mehurića (ili ranica) koji su najčešće smešteni na granici kože i sluzokože na licu (u usnoj duplji u području usana – “groznica”, nosa, uha, oka), ili nekom drugom delu tela (polnim organima, anusu), mada može da se pojavi i bilo gde drugde na koži tela. Promjene se spontano povlače najčešće za 7-10 dana, od faze lokalizovanog crvenila i otoka, preko stvaranja mehurića, zatim krastica i konačnog zarastanja. Lokalni simptomi razlikuju se zavisno o mestu ulaska virusa u organizam (peckanje, bol, svrab određenog područja). Opšti simptomi uključuju povišenu telesnu temperaturu, slabost, bolove u mišićima, smanjen apetit i povećane limfne čvorove. Ta prva infekcija može biti blaga, neprimetna, bez simptoma i znakova, a nekada je praćena samo pojavom temperature. Kod onih infekcija koji se očituju simptomima, bolest može varirati u težini (laka, srednje teška i teška) i kliničkoj slici.
Vreme zaraznosti
HSV infekcija zarazna je za druge osobe sve dok su prisutni vidljivi simptomi, odnosno sve dok mehurići koji izbijaju ne prođu (obično par nedelja), a neka istraživanja pokazuju da se zaraza može preneti i u slučaju kad infekcija nema vidljive simptome. Virus je prisutan u inficiranom području i 2-7 nedelja posle primarnog labijalnog ili genitalnog herpesa.
Ponovna aktivacija herpes simplex virusa
Kad HSV jednom uđe u organizam, on trajno ostaje prisutan u organizmu, a nakon što simptomi nestanu, virus putuje do dubokih nervnih centara u ganglijama kičmene moždine, i kad se ponovo aktivira, virus izlazi napolje na površinu, duž živaca i izaziva novo izbijanje mehurića. Dok se virus nalazi u nervnim ćelijama, on zaobilazi naš odbrambeni sistem (imunitet) da ga definitivno neutrališe. Unutar nervne ćelije virus je „uspavan“ kroz duži period a infekcija se može reaktivirati u bilo koje vreme (herpes simplex recidivans) i može kasnije izbiti na mestu početnog ulaska ili blizu njega. Ponovna aktivacija virusa može da se javi samo jednom a kod nekih i više puta godišnje u vidu epizoda. Prelaz virusa iz latentnog u aktivno stanje mogu pomoći različiti provocirajući faktori kao što su: operacija, mehanička iritacija, povišena telesna temperatura, smanjenje otpornosti organizma zbog neke bolesti, stresa, menstruacije. Javljaju se ponovo pomenuti bolni mehurići uz prethodno peckanje, a nekada i malaksalost. Neke osobe tačno osete te simptome pre izbijanja promena, i tada je najbolje započeti odgovarajuću terapiju.
Manifestacije (ispoljavanje) genitalnog herpesa
Primarni genitalni herpes uzrokovan HSV-2 manifestuje se lokalnim promenama (izbijanje grupisanih malih, bolnih mehurića, plikova i ranica na genitalijama (polnim organima), u području čmara, ili na koži u blizini polnih organa, koje su često praćene lokalnim simptomima (osjećajem bola, svraba ili peckanja) koji mogu da prethode mehurićima, kao i opštim simptomima (povišena telesna temperatura, opšta slabost, povećani limfni čvorovi u preponama). Kao i kod HSV-1 infekcije, ima slučajeva i kad nisu prisutni nikakvi simptomi. Povratni (ponovni) genitalni herpes (herpes genitalis recidivans) je dosta čest (ima ga oko 25 miliona stanovnika SAD). Ponovna pojava plikova na genitalijama ne znači i ponovno inficiranje pacijenta već „samo“ aktiviranje već postojećeg virusa.
Opšti tok i prognoza bolesti
Kod osoba koje imaju zdrav imunološki odbrambeni sistem, herpes simplex virusna infekcija ostaje lokalizovana i vrlo retko predstavlja tešku bolest, no može biti ozbiljna bolest za osobe sa oslabljenim imunološkim sistemom (osobe obolele od HIV/AIDS-a, oni koji primaju hemo- ili radioterapiju ili uzimaju preparate kortikosteroida). Kod tih osoba herpes virus infekcija se može proširiti i na druge organe.
Osobe sa većom opasnosti HSV infekcije po zdravlje
Rizik postoji kod trudnica u prvom tromesečju trudnoće zbog mogućeg oštećenja ploda, kao i u posljednjem tromesečju zbog mogućnosti zaraze novorođenčeta. HSV infekcija novorođenčeta intrauterino ili oko porođaja može biti i teška, prvenstveno zbog mogućeg razvoja upale mozga (meningitisa).
Postavljanje dijagnoze
Slično kao i kod drugih virusnih bolesti, dijagnoza se postavlja prvenstveno na osnovu prisutnih simptoma i znakova (kliničke slike) i uobičajenim laboratorijskim pregledima (krvna slika, CRP…).
Lečenje
Specifično lečenje se sprovodi u slučajevima kada je bolest jako izražena: antivirusnim lekovima (Aciklovir krema, ali najbolje već od pojave početnih simptoma) i analgeticima (lekovima protiv bolova) kojima se mogu ublažiti simptomi, ubrzati zalečenje ranica i smanjiti učestalost ponovnih infekcija. Ukoliko se s terapijom počinje kada su već izbili mehurići, dovoljna je cinkova pasta, oblozi, i eventualno antibiotska mast radi sprečavanja sekundarne infekcije. Kod genitalnog herpesa jedino je terapija tabletama efikasna u lečenju.
Nekada je potrebno primenuti i sistemsku terapiju antivirusnim lekovima.
Preventiva i saveti
Osnovne su aktivnosti na podizanju prirodnog imuniteta: vođenje zdravog i, higijenski i zdravstveno, sigurnog života, uz dovoljno sna,
zdravu ishranu (sa puno vlaknaste, biljne i druge makrobiotičke hrane, uz puno povrća i voća bogatog vitaminima).
U slučaju herpes virusa izuzetno je važan trud na izbegavanju rizičnog ponašanja (prvenstveno uzdržavanje od promiskuitetnih polnih odnosa) ali i drugih rizika (upotreba psihoaktivnih supstanci, alkohola, pušenja…) koji nam oštećuju imunitet.
Kao i kod svih infektivnih bolesti jako bitna je pojačana lična higijena, koja treba da je i učestalija pri boravku na infektivno “rizičnim” mestima: kontakti u školi, na poslu, ulici, sredstvima javnog prevoza, javnim WC-ima…. Pod ovim se podrazumeva samo češće pranje ruku i lica (što je malo teže prihvatljivo za devojke i žene koje su našminkane ali moće odgovarajućim blagim sapunom) čime se fizički otstranjuju razni infektivni uzročnici sa površine kože.